"Οι ελληνικές λογοτεχνικές σχολές και γενιές"
Λογοτεχνική γενιά λέγεται η ομάδα λογοτεχνών μιας συγκεκριμένης εποχής ή περιόδου. Σε μια λογοτεχνική γενιά εντάσσονται λογοτέχνες που έχουν περίπου την ίδια ηλικία, άρα και κοινές ιστορικές και πολιτιστικές εμπειρίες και συναίσθηση ότι διαφέρουν από προηγούμενη γενιά ως προς την έκφραση νέων μορφών. Λογοτέχνες που ανήκουν στην ίδια γενιά συμβαίνει πολλές φορές να ακολουθούν διαφορετικές σχολές.
Λογοτεχνική σχολή λέγεται μια ομάδα λογοτεχνών με ίδια χαρακτηριστικά γνωρίσματα μορφής και περιεχομένου, με κοινές αισθητικές αντιλήψεις που εισάγει νέες μορφές. Η διαφορά της από τη γενιά έγκειται στο γεγονός ότι επικεφαλής της Σχολής υπάρχει μια εξέχουσα καλλιτεχνική προσωπικότητα που της αναγνωρίζεται ο ρόλος του δασκάλου. Παράδειγμα ο Σολωμός επικεφαλής της Επτανησιακής Σχολής.
Κυριότερες Σχολές της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας είναι οι εξής:
1) Κρητική Σχολή. Οι Κρητικοί έχουν να επιδείξουν αξιόλογα λογοτεχνικά έργα από πολύ παλιά, αλλά τα πιο σημαντικά γράφτηκαν επί εποχής Βενετών (1211 - 1669) και γι’ αυτό όταν λέμε «Κρητική σχολή» εννοούμε την ως άνω περίοδο (περίοδος ακμής 1610 - 1669). Οι Κρητικοί, την εποχή που η ηπειρωτική Ελλάδα στέναζε κάτω από τον τούρκικο ζυγό (1610 - 1669), ζώντας κάτω από την κυριαρχία των Ενετών, που τους είχαν επιτρέψει να διατηρήσουν τη γλώσσα τους, γνώρισαν σχετικά κάποια ελευθερία. Έτσι στην Κρήτη τα χρόνια αυτά αναπτύχθηκε αξιόλογη λογοτεχνία. Έργα της εποχής αυτής είναι « Ο Ερωτόκριτος» του Β. Κορνάρου, «Η Θυσία του Αβραάμ» Β. Κορνάρου, «Η Ερωφίλη», «Η βοσκοπούλα» «Ο Γύπαρης»του Χορτάτζη κ.α.
2) Η Σχολή των Ιωαννίνων. Η σχολή αυτή πήρε την ονομασία της από τα Ιωάννινα, τα οποία επί εποχής Αλί Πασά ανάπτυξαν αξιόλογη πνευματική κίνηση με επικεφαλής τον Α. Ψαλίδα. Στη σχολή αυτή ανήκουν: A. Χριστόπουλος, Ι. Βηλαράς, Ρ. Φεραίος κ.α.
Κύριο χαρακτηριστικό τους η χρήση της δημοτικής.
3) Η Επτανησιακή Σχολή. Στα Επτάνησα, εξαιτίας του ότι δεν υποτάχθηκαν στους Τούρκους, αλλά έμειναν κάτω από την κυριαρχία των Ενετών, αναπτύχθηκε εκεί μεγάλη πνευματική κίνηση και δημιουργήθηκε το σπουδαιότερο πνευματικό κέντρο της Ελλάδας. Κυριότερος εκπρόσωπος της σχολής αυτής είναι ο Διονύσιος Σολωμός. Στη σχολή αυτή ανήκουν επίσης οι: I. Τυπάλδος, Γ. Τερτσέτης, Λ. Μαβίλης, Ι. Πολυλάς, Α. Κάλβος, Α. Βαλαωρίτης κ.α.
4) Η παλιά Αθηναϊκή Σχολή ή Ρομαντική. Η Σχολή αυτή αναπτύχθηκε στην Αθήνα κατά τον 19οαι., όταν η Αθήνα έγινε πρωτεύουσα του ελληνικού Κράτους, από τους Φαναριώτες λόγιους που συγκεντρώθηκαν εκεί και οι οποίοι συνέχισαν τη λόγια παράδοση σ’ όλους τους τομείς της πνευματικής κίνησης. Κυριότεροι εκπρόσωποί της είναι: Α. Ραγκαβής, Π. Σούτσος, Δ. Παπαρηγόπουλος, Γ. & Α. Παράσχος κ.α. Είναι επηρεασμένοι από το γαλλικό ρομαντισμό και γράφουν συνήθως στην καθαρεύουσα. Γ. Βιζυηνός, Α. Προβελέγγιος, Γ. Ζαλοκώστας και Δ. Βικέλας ανήκουν στη μεταβατική εποχή της Παλαιάς και της Νέας Αθηναϊκής Σχολής.
5) Η Νέα Αθηναϊκή (ή Παλαμική) Σχολή. Δημιουργός της Σχολής αυτής είναι: ο Κ. Παλαμάς με τους Ν. Καμπά και Γ. Δροσίνη. Η Σχολή αυτή κηρύσσει την επιστροφή στη γνήσια λαϊκή παράδοση, στη δημοτική γλώσσα και σε όλα εκείνα τα στοιχεία που είχε περιφρονήσει η Ρομαντική Σχολή. Η τεχνοτροπία της είναι κυρίως νατουραλιστική. Κυριότεροι άλλοι εκπρόσωποί της είναι:
α) Η πρώτη Παλαμική γενιά: Ι. Πολέμης, Α. Μαβίλης, Α. Μαλακάσης, Κ. Κρυστάλλης κ.α.
β) Η δεύτερη Παλαμική γενιά: Α. Σικελιανός, Ν. Καζαντζάκης, Α. Παπαδιαμάντης, Α. Καρκαβίτσας, Ι. Κονδυλάκης, Γ. Ψυχάρης, Γ. Ξενόπουλος κ.α.
Τη Νέα Αθηναϊκή Σχολή συμπληρώνουν:
Η Σχολή της τέχνης (1895 - 1912) που στην αρχή ακολουθεί την Παρνασσιακή και ύστερα τη συμβολιστική τεχνοκρατία: Ι. Γρυπάρης, Κ. Χατζόπουλος, Μ. Μαλακάσης, Λ. Πορφύρας, Ζ. Παπαντωνίου, Π. Νιρβάνας κ.α.
Η Σχολή του Νουμά, που καλλιεργεί με φανατισμό το δημοτικισμό: Ρ. Γκόλφης, Κ. Καρθαίος, Π. Βλαστός κ.α.
Οι οπαδοί του συρρεαλισμού, με κυριότερο εκπρόσωπο τον Ο. Ελύτη
Η Μοντέρνα Σχολή, με κυριότερο εκπρόσωπο το Γ. Σεφέρη
-Λογοτεχνικές σχολές απόδημου Ελληνισμού
Η Αλεξανδρινή Σχολή, με κέντρο την Αλεξάνδρεια: K. Καβάφη, Π. Γνευτό κ.α.
Η Κυπριακή Σχολή: B. Μιχαηλίδη, Θ. Λυπέρτη, Λ. Παυλίδη, Τεύκρο Ανθία, Π. Κριναίο κ.α.
Η Αγγλική Σχολή: A. Eφταλιώτη, Α. Πάλλη, Π. Βλαστός κ.α.
-"Οι ελληνικοί λογοτεχνικοί περίοδοι"
Λογοτεχνική περίοδος ονομάζεται ορισμένο χρονικό διάστημα της λογοτεχνίας, στο οποίο επικρατεί κάποιο σύστημα κανόνων. Οι κυριότερες περίοδοι της ελληνικής λογοτεχνίας είναι οι εξής:
1. Η Αρχαία λογοτεχνία: Όμηρος, Ησίοδος, Αισχύλος, Ευριπίδης, Σαπφώ,...
2. Η Νεοελληνική λογοτεχνία (από τον 9ο μ.Χ. αι., όταν το Βυζάντιο είχε ήδη εξελληνιστεί, μέχρι σήμερα)
α) Πρώτη Περίοδος (900 - 1453 = Άλωση Πόλης): Τα Ακριτικά Τραγούδια, το Χρονικό του Μορέως, το Ακριτικό ‘Επος, ο Σκαπανέας κ.α.
β) Δεύτερη Περίοδος (1453 - 1669 = ‘Αλωση Κρήτης): Λ. Δελαπόρτας, Σκλάβος, Μπουνιαλής κ.α. Κρητική Λογοτεχνία: Β. Κορνάρος, Γ. Χορτάτζης κ.α.
γ) Τρίτη Περίοδος ή Προεπαναστατική (1669 - 1821):
Εκκλησιαστικοί ρήτορες: Σκούφος, Μηνιάτης, Θεοτόκης κ.α.
Διαφωτιστές: E. Boύλγαρης, Β. Δαμοδός, Α. Κοραής, Α. Ψαλίδας, ο Ρήγας κ.α.
Τα δημοτικά τραγούδια & οι λαϊκές διδαχές.
δ) Τετάρτη περίοδος (1821 - 1880): Η Επτανησιακή σχολή και η Παλαιά Αθηναϊκή Σχολή.
ε) Πέμπτη Περίοδος(1880 - 1922): Η Νέα Αθηναϊκή Σχολή, Η Σχολή της Τέχνης, Η Σχολή του Νουμά κ.α.
στ) Έκτη Περίοδος ή Περίοδος του Μεσοπολέμου (1922 - 1940):
Η γενιά του 1920: Σ. Μυριβήλης, Καρυωτάκης κ.α.
Η γενιά του 1930: Η. Βενέζης, Α. Τερζάκης, Θεοτοκάς, Κ. Πολίτης κ.α.
Μοντέρνα ποίηση: Ελύτης, Σεφέρης, Ρίτσος, Βάρναλης, Βρεττάκος κ.α.
ζ) Έβδομη Περίοδος ή Μεταπολεμική (1940 - σήμερα):
Η γενιά της αντίστασης: N. Καζαντζάκης, Ρ. Μπούμη-Παπά, Δ. Φωτιάδης, Ε. Αλεξίου, Δ. Χατζής κ.α.
Η γενιά του ’50 (βρίσκεται σε εξέλιξη): E. Bλάμη, Ζ. Σκάρος, Γ. Μαγκλής, Ν. Αθανασιάδης κ.α.
